Cách đây mấy tháng có anh đội trưởng gọi điện phàn nàn: đội đặt áo cho giải phong trào cuối năm, mặc vào đá hiệp một còn ổn, sang hiệp hai áo dính bết vào lưng, ảnh chụp kỷ niệm nhìn ướt nhẹp như vừa lội mương. Không phải do tay nghề may kém, mà do chọn nhầm vải ngay từ khâu đặt hàng — lấy vải tập luyện dày dặn để may áo thi đấu, trong khi hai loại này được dệt ra để phục vụ hai mục đích rất khác nhau.
Vải thi đấu thường dệt kiểu single jersey hoặc interlock mỏng, mắt lưới thưa và đều, mục tiêu là để không khí lọt qua nhanh nhất có thể. Sờ vào tấm vải này, tay bạn gần như cảm nhận được độ mỏng gần giống vải áo mưa loại nhẹ, hơi có độ bóng nhẹ vì sợi polyester được kéo mảnh. Vải tập luyện thì ngược lại, sợi xoắn chặt hơn, mật độ dệt dày hơn, nhiều khi có kết cấu hơi sần như hạt mè nhỏ trên bề mặt — đây cũng là gốc gác của cái tên vải mè mà nhiều xưởng may hay gọi. Kết cấu dày này không phải để giữ ấm, mà để chịu được ma sát liên tục khi cầu thủ ngã, trượt, cọ vào cỏ nhân tạo hoặc sân xi măng gần trăm lần một buổi tập.
Trong ngành may mặc, người ta đo trọng lượng vải bằng đơn vị gsm, tức số gam trên mỗi mét vuông vải. Vải thi đấu phổ biến rơi vào khoảng 130 đến 150gsm, còn vải tập luyện dạng mè thường từ 180 đến 220gsm. Con số nghe trừu tượng, nhưng thử thế này: đặt một chiếc áo thi đấu lên lòng bàn tay và buông ra, nó rơi mềm oặt như khăn tay ướt. Áo tập bằng vải mè thì có độ đứng dáng hơn, cầm lên thấy nặng tay rõ rệt, gấp lại không bị nhăn nhúm như áo thi đấu. Trọng lượng nhẹ giúp cầu thủ thi đấu không bị vướng víu khi tăng tốc, nhưng đổi lại vải mỏng này xước một cái là rách ngay, không hợp để mặc lăn xả sân cỏ mỗi ngày.
Cả hai loại vải đều quảng cáo là thoáng khí, nhưng cơ chế hoạt động không giống nhau. Vải thi đấu mỏng đẩy mồ hôi ra bề mặt ngoài rất nhanh để bốc hơi ngay, phù hợp với cường độ vận động cao liên tục trong 90 phút, cơ thể đổ mồ hôi đến đâu vải xử lý gần như ngay đến đó nên áo hiếm khi nặng trịch. Vải tập mè hút ẩm chậm hơn nhưng giữ được lượng mồ hôi lớn hơn trước khi bắt đầu ướt sũng, hợp với các buổi tập rời rạc, có lúc chạy có lúc đứng nghe huấn luyện viên nói, không đòi hỏi tốc độ thoát ẩm tức thời. Vấn đề của anh đội trưởng ở trên chính là dùng vải hút chậm cho một trận đấu đòi hỏi thoát mồ hôi liên tục — vải không kịp xử lý nên bết dính là chuyện dễ hiểu.
Nếu đem so về tuổi thọ, vải tập luyện ăn đứt vải thi đấu. Một chiếc áo mè dệt dày có thể chịu được vài chục buổi tập, giặt máy nhiều lần, cọ xát khi tranh chấp bóng mà form áo vẫn giữ được kha khá. Áo thi đấu dệt mỏng thì ngược lại, chỉ cần mặc đá phủi trên sân cỏ nhân tạo thô ráp vài trận là bắt đầu xù lông, đường chỉ vai có thể bung nếu bị kéo giật khi tranh chấp. Đây không phải lỗi của vải, chỉ là nó chưa từng được thiết kế để chịu ma sát thường xuyên — bản chất áo thi đấu chỉ cần sống sót qua một trận đấu chính thức, mặc xong là gấp cất, không phải công cụ lao động hằng ngày.
Nhiều khách hàng thắc mắc sao áo thi đấu mỏng dính mà giá lại không rẻ hơn áo tập bao nhiêu, có khi còn đắt hơn. Lý do nằm ở công đoạn nhuộm và ép. Vải thi đấu thường in chuyển nhiệt sublimation để hoa văn ăn sâu vào sợi, không bong tróc dù vải mỏng, công đoạn này đòi hỏi máy ép nhiệt và mực chuyên dụng, chi phí trên mỗi mét cao hơn in lụa thông thường. Vải mè dùng cho áo tập phần lớn dệt trơn một màu hoặc phối màu đơn giản, sản xuất theo lô lớn nên giá vải gốc rẻ hơn, nhưng bù lại tốn nhiều vải hơn vì khổ vải dày và nặng. Tính ra chi phí cuối cùng nhiều khi ngang ngửa nhau, chỉ khác ở chỗ tiền đó dùng để mua cái gì — một bên mua sự nhẹ nhàng thoáng khí, một bên mua độ bền.
Không phải ai cũng nhớ nổi con số gsm khi đứng trước quầy chọn vải, nhưng có vài mẹo cầm tay đơn giản mà mình vẫn hay chỉ khách. Vò nhẹ một góc vải trong lòng bàn tay rồi buông ra: vải thi đấu hầu như không giữ nếp nhăn, bung ra phẳng lì gần như ngay lập tức vì sợi mảnh và dệt thưa; vải mè tập luyện thì giữ lại vài nếp nhăn mờ trong vài giây trước khi phẳng trở lại, vì sợi dày hơn có độ đàn hồi chậm hơn. Soi tấm vải ra phía có ánh sáng, nếu thấy lỗ dệt lấm tấm sáng xuyên qua rõ như tấm rèm mỏng, đó là vải thi đấu; nếu ánh sáng chỉ lọt mờ mờ hoặc gần như không thấy, đó là vải mè hoặc vải tập dày. Một mẹo nữa là kéo nhẹ vải theo chiều ngang, vải thi đấu co giãn nhiều và đàn hồi nhanh, còn vải tập có độ giãn vừa phải nhưng chắc tay hơn, không có cảm giác mỏng manh dễ toạc.
Với các đội đá phủi, tập một buổi rồi tối cuối tuần đá giao lưu luôn bằng chính bộ áo đó, tôi thường khuyên chọn vải mè hoặc vải thun lạnh dày vừa phải, không nên chọn loại thi đấu chuyên dụng mỏng nhất. Lý do đơn giản là các đội này không có ngân sách để sắm riêng áo tập và áo đấu, một bộ áo phải cân được cả hai việc. Vải mè chịu được tần suất giặt giũ cao, không xù lông nhanh, mặc nhiều tháng vẫn lên hình đẹp khi chụp ảnh đội sau trận. Nếu đội chuộng cảm giác mát nhẹ hơn, có thể chọn thun lạnh nhưng nên chọn loại có độ dày nhỉnh hơn bản tiêu chuẩn thi đấu, đừng ham vải siêu mỏng chỉ vì nghe tên nghe sang.
Ngược lại, những câu lạc bộ có lịch tập đều đặn 3 đến 4 buổi một tuần cộng thêm thi đấu giải chính thức thì nên tách bạch rõ ràng: một bộ vải mè dày cho tập, một bộ vải thi đấu mỏng nhẹ chỉ mặc đúng ngày ra sân. Nhiều đội tiếc tiền chỉ đặt một loại vải dùng chung cho cả hai mục đích để tiết kiệm, kết quả là đến ngày thi đấu chính thức áo đã sờn cũ vì mặc tập quá nhiều, nhìn không còn tươm tất, mà nếu ngược lại dùng áo thi đấu mỏng để tập hằng ngày thì chỉ vài tuần là rách te tua, tốn tiền đặt lại còn hơn cả việc mua hai bộ riêng từ đầu.
Bên mình chia rõ hai chất liệu con trong từng danh mục thể thao là Thun Lạnh và Mè để khách dễ chọn theo đúng nhu cầu, không phải đoán mò qua tên gọi chung chung. Khi đặt đồng phục đội bóng, cứ nói rõ là đội tập thường xuyên hay chỉ đá giao lưu để được tư vấn đúng loại vải, tránh tình trạng như anh đội trưởng ở đầu bài viết. Áo có thể in tên, số áo, logo đội theo yêu cầu, giao hàng toàn quốc, và nếu vải lỗi từ nhà sản xuất thì đổi trả trong 7 ngày. Cần tư vấn thêm cứ gọi 0388 140 089 hoặc nhắn Zalo, mình xem hàng mẫu rồi báo loại vải phù hợp nhất với tần suất sử dụng thực tế của đội.